Stap uit de schaduw en loop in de zon..wat is die schaduw en is schaduw altijd negatief? Schaduw en zon kunnen beiden een rijpend iets in zich hebben, toch?
Tja, zon en schaduw zijn nauw verweven. Schaduw kan heel aangenaam zijn. Zon doet leven, maar soms is de zon te fel en zorgt juist de schaduw ervoor dat je ervan kunt genieten. Zie je jezelf maar zitten onder een parasol of in de schaduw van een grote boom tijdens een hete wandeling.
"Wat is schaduw?"
Schaduw in de natuur, schilderkunst of fotografie kan alleen ontstaan wanneer de zon schijnt. Of liever gezegd wanneer het licht van de zon (of een andere lichtbron) wordt onderbroken. Zonder zon geen schaduw. Zon en schaduw zijn tegelijkertijd aanwezig en verbonden. Zo ook in ons leven. Daarvoor wil ik twee voorbeelden aanhalen, de 1e uit de psychologie, de 2e uit de literatuur.
Dat schaduw positief kan zijn, zien we in de psychologie:
Volgens Carl Jung is schaduw een deel van het onbewuste en bestaat het uit verdrongen zwakheden, tekortkomingen en instincten. In onze maatschappij willen we instincten graag verdringen en dat gaat ten koste van spontaniteit, creativiteit en inzicht. Schaduw kan dus de bron zijn waar een scheppend kunstenaar zijn inspiratie vandaan haalt, HOERA, daar hebben we de schrijver of de kunstenaar die pas dàn de meest fantastische werken maakt als hij toegeeft aan zijn duistere gevoelens van eenzaamheid en misère! Inspiratie is –volgens Jung- altijd het werk van de schaduw en een leven zonder schaduw wordt daarmee saai en oppervlakkig. Dat wil je toch niet..
Bewust of onbewust heeft ieder van ons alle emoties in zich. De onderdrukte aspecten vormen de schaduwkant van de persoonlijkheid; de zijde die we voor ons zelf houden en niet willen tonen aan de anderen. Wat we wel willen tonen noemde Jung de persona (is latijn voor masker). De schaduw kun je zien als een borrelend vat waarin we alles gestopt hebben wat tijdens onze kindertijd, jeugd, opvoeding, opleiding en zelfs in ons werkend- of huidig gezinsleven niet voldeed aan de eisen van de omgeving. De prijs die we voor die gehoorzaamheid betaalden en betalen, is het verlies van je heelheid. Je verloren zelf, je onechte zelf en je afgewezen zelf.
Dan de literatuur. Wat betekent schaduw in ons gewone leven? Symbolisch gezien kunnen verdrietige gebeurtenissen als een schaduw over je leven liggen. Koud en eenzaam. Als voorbeeld wil ik het boek ´Schaduwkind`van P.F. Thomése (1958) aanhalen.
'Een vrouw die haar man begraaft, wordt weduwe genoemd, een man die zonder zijn vrouw achterblijft, weduwnaar. Een kind zonder ouders is wees. Maar hoe heten vader en moeder van een gestorven kind?'
Na de dood van zijn dochtertje Isa vond Thomése zichzelf terug in doodstille kamers, tussen onervaren woorden, die hij nog moest leren schrijven. Hij was onervaren in het verwoorden, onemotioneel, typisch masculien in zijn analyses en kreeg opeens te maken met grote emotionele pieken en dalen.
Schaduwkind is het adembenemende relaas van dit zoeken naar woorden. Een heel leven wordt overhoop gehaald, elke betekenis moet opnieuw worden uitgevonden. "Als ze ergens nog is, dan in de taal"... Mooi in zekere zin en betekenisvol in dit betoog.
Zijn indringende autobiografische boek doet verslag van de ontreddering, het rouwen, de zwijgende sprakeloosheid, maar ook van het geluk dat de schrijver had ervaren tijdens het prille vaderschap.
En daar hebben we dan de symbolische zon en schaduw in ons leven: zon en schaduw, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het vaderschap, de liefde voor het dochtertje, de liefde tussen de ouders staat symbool voor leven, voor licht, voor zon.
Het verlies, het verdriet, het rouwen, het donkere en zware als symbool voor schaduw.
Het één kan niet zonder het ander.
Als je nooit kiest voor zon, zal er ook nooit schaduw zijn. Maar als je kiest voor zon, voor leven, voor het trachten je gezicht naar de zon te keren -denk aan de zonnebloem die zijn kop boven het maaiveld uitsteekt om zon te pakken, om te groeien of om simpelweg uitzicht te hebben en niet in de schaduw van een ander te leven-, maar denk ook aan de opoffering, de overgave aan de liefde om gelukkig te worden, om een gezin te vormen, om een nieuw leven te creëren-, dan riskeer je beschadigd te worden, teleurgesteld, achtergelaten, verdrietig. Juist omdat je het hebt aangedurfd om voor het geluk te kiezen.
 |
| Klegod Denemarken |
Wat als essentie van leven kan worden gezien, is dat je ondanks alle beschadigingen en alle schaduwen (let op hoe deze twee woorden op elkaar lijken), in staat bent om dóór te lopen, de schaduw met je te dragen, niet als last, maar als gegeven voor de toekomst en dus ja, uit de schaduw te stappen en in de zon te lopen. Want zonder zon, geen leven. De schaduw volgt toch wel.
