Mindfulness

Mindfulness vindt haar oorsprong in het Boeddhisme en wordt daar al duizenden jaren toegepast door middel van meditatie en yoga. Het Westen raakte bekend met deze vorm van zelftraining door de boeddhistische monnik Thich Nath Hahn.

Thich Nath Hahn
In 1975 verscheen The Miracle of Mindfulness - A Manual on Meditation. Het is in feite één lange brief die de boeddhistische monnik schreef aan zijn vriend en leerling Quang, die geconfronteerd werd met het leed en de verschrikkingen van de Vietnamoorlog.
Thich Nhat Hanh schrijft zijn vriend: "Je zou je kunnen afvragen: hoe kun je dan ook nog bewuste aandacht (mindfulness) beoefenen? Mijn antwoord is: je hele aandacht op het werk richten, oplettend zijn en klaarstaan om iedere onvoorziene situatie op een kundige en verstandige manier aan te pakken - dat is bewuste aandacht."

Mindfulness is een vorm van meditatie waarin je je op een niet-reactieve manier bewust bent van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment ("een zachtmoedige relatie aangaan met wat er zich nu aanbiedt"). Het kenmerkt zich door een levenshouding die zich sterk maakt voor acceptatie van onvermijdelijke negatieve en positieve ervaringen: aanvaarding dus. Het zal je niet verbazen dat juiste indachtigheid of bewustzijn/wording de kernwoorden zijn in de Boeddhistische leer.

Door mindfulness te beoefenen wordt het mogelijk de werkelijkheid te aanvaarden en bewust aandacht te geven aan jezelf en alles om je heen. Leven in het moment. Door het bewustworden en loslaten van automatische gedachten en oordelen, is het mogelijk innerlijke kalmte en rust te bereiken. Het is niet de bedoeling dat je in jezelf keert of transcendeert. Open staan is juist een belangrijk aspect van mindfulness. Open staan voor dat wat is.

Jon Kabat-Zinn
Jon Kabat-Zinn formuleerde het als volgt: "aandachtgerichtheid (mindfulness) houdt in dat je aandacht geeft op een speciale manier: doelbewust, op het moment zelf en niet-oordelend."

Je zou door deze definitie van mindfulness kunnen denken dat je moet leren stoppen met oordelen. Maar dat zal je niet lukken, en dat hoeft ook helemaal niet. Het is al mooi als je af en toe in de gaten hebt dat je aan het oordelen bent. Je merkt dan dat je de hele dag commentaar hebt op wat je meemaakt, op jezelf, op anderen. Dat doet de geest nou eenmaal graag. Mindfulness leert je om je bewust zijn van je oordelen en meningen: " hmm, dat was er weer een." Je neemt het waar en laat het los.

Hoe kun je mindfulness beoefenen?
Training in mindfulness kan onderscheiden worden in twee vormen: formele beoefening en niet-formele beoefening.

Bij formele beoefening neem je de tijd en de ruimte om specifieke oefeningen te doen. Bekend is zit- of ligmeditatie, waarbij je besluit om gedurende een vastgestelde tijd (bijvoorbeeld 20 minuten) op een vastgestelde plaats te gaan zitten of liggen en aandacht te geven aan dat was is. Een ander voorbeeld is de loopmeditatie. Je loopt, zonder haast, zonder bestemming. Het lopen zélf is je doel. Ook als je doelgericht en planmatig de tijd neemt om stap voor stap gevoelens te onderzoeken beoefen je formele meditatie.

Niet-formele beoefening is dat je aandacht vanzelf onderdeel laten worden van je dagelijkse leven. Het is een leven waarin aandacht (weer voor "dat wat is") een centrale rol speelt. Je bent je bewust van je doen en je laten, bewust ook van wat er aan gedachten en gevoelens in je omgaat. Je hebt oog voor anderen. Vriendelijkheid en vergevingsgezindheid zijn belangrijke ankers. Voorwaarde is het vermogen je aandacht te richten, en de tijd te nemen om je bewust te zijn van je waarnemingen. Hulpmiddelen zijn ontspanningsoefeningen, bewust ademhalen, handelen zonder haast en een bewust gebruik van je zintuigen (voelen, ruiken, proeven).

Makkelijk?
Mindfulnessmeditatie is een vorm van onderzoek en kan je nieuwe inzichten brengen. Je leert gevoelens te herkennen en te erkennen. Dat is mooi, maar bedenk dat het niet zomaar een gemakkelijke weg is. Het is een misverstand te denken dat je van meditatie altijd rustig en ontspannen wordt. Dat is niet zo en dat is ook niet het doel van meditatie. Je komt jezelf onder ogen, en soms is dat behoorlijk pijnlijk. Daarom is mindfulnessmeditatie niet altijd en niet voor iedereen geschikt. Deskundige begeleiding kan hierbij een belangrijk hulpmiddel zijn.
Als je mindfulness steeds meer toepast in je dagelijkse leven, kan het uitgroeien tot een houding, die je levensgeluk vergroot.